DNS nedir?
DNS (Domain Name System, alan adı sistemi), insanların kullandığı alan adlarını bilgisayarların kullandığı IP adreslerine çeviren dağıtık bir sistemdir. Tarayıcıya bir alan adı yazdığınızda DNS, o adın hangi sunucuya ait olduğunu bulur ve bağlantının doğru adrese gitmesini sağlar. Aynı sistem e-postaların hangi sunucuya teslim edileceğini de belirler.
Bir alan adı kaydettiğinizde onu sitenize ve e-posta hizmetinize bağlayan şey DNS ayarlarıdır. Alan adı kavramının temelleri için domain nedir rehberimize, alan adı dünyasıyla ilgili tüm konulara ise domain forumu sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
DNS nasıl çalışır?
Bir ziyaretçi ornek.com.tr adresini açmak istediğinde arka planda kabaca şu adımlar gerçekleşir:
- Cihaz, adresi daha önce sorgulayıp önbelleğe alıp almadığına bakar.
- Önbellekte yoksa sorgu, genellikle internet sağlayıcısının veya seçilen bir hizmetin çözümleyici (resolver) sunucusuna gider.
- Çözümleyici, kök sunuculardan .tr uzantısından sorumlu sunucuları öğrenir.
- Uzantı sunucuları, alan adının yetkili nameserver'larını bildirir.
- Yetkili nameserver, istenen kaydı (örneğin A kaydındaki IP adresini) döndürür.
- Çözümleyici cevabı TTL süresi boyunca önbelleğe alır ve tarayıcı sunucuya bağlanır.
Bu zincirin tamamı çoğu zaman göz açıp kapayıncaya kadar tamamlanır. Önbellekleme sayesinde her ziyarette tüm adımların tekrarlanması gerekmez; ancak aynı önbellekleme, yaptığınız değişikliklerin herkese aynı anda yansımamasının da nedenidir.
DNS kayıtları: A, AAAA, CNAME, MX, TXT ve NS
Bir alan adının DNS bölgesi (zone), farklı amaçlara hizmet eden kayıtlardan oluşur. En sık kullanılan DNS kayıtları ve görevleri şunlardır:
| Kayıt | Ne işe yarar? | Örnek kullanım |
|---|---|---|
| A | Alan adını bir IPv4 adresine bağlar. | ornek.com.tr adresini sitenin sunucusuna yönlendirmek |
| AAAA | Alan adını bir IPv6 adresine bağlar. | IPv6 destekli sunucularda A kaydıyla birlikte kullanmak |
| CNAME | Bir adı başka bir alan adına takma ad olarak bağlar. | www alt alan adını ana alan adına veya bir hizmete yönlendirmek |
| MX | Alan adına gelen e-postaların hangi sunucuya teslim edileceğini belirtir; öncelik değeri taşır. | Kurumsal e-posta hizmetini alan adına bağlamak |
| TXT | Serbest metin tutar; doğrulama ve e-posta güvenliği için kullanılır. | SPF kaydı, Search Console alan adı doğrulaması |
| NS | Alan adının DNS kayıtlarından hangi nameserver'ların sorumlu olduğunu gösterir. | DNS yönetimini hosting firmasına veya bir DNS hizmetine devretmek |
CNAME kullanırken dikkat edilecekler
Bir ad için CNAME kaydı varsa, aynı ad için başka bir kayıt tanımlanamaz. Bu yüzden standart DNS'te alan adının kendisine (kök alan adına) CNAME yazılmaz; çünkü kökte NS ve diğer kayıtlar bulunmak zorundadır. Cloudflare gibi bazı DNS hizmetleri bu ihtiyaç için CNAME düzleştirme veya ALIAS benzeri özel çözümler sunar.
MX kaydı ve öncelik
MX kayıtlarında daha düşük öncelik değeri daha yüksek önceliği ifade eder. Birden fazla MX kaydı tanımlanarak ana sunucuya ulaşılamadığında e-postaların yedek sunucuya gitmesi sağlanabilir. E-posta hizmeti değiştirirken eski MX kayıtlarını silmeyi unutmak, e-postaların yanlış yere gitmesine neden olur.
TXT kaydı ile alan adı doğrulama
Pek çok hizmet, alan adının size ait olduğunu kanıtlamanız için DNS'e belirli bir TXT kaydı eklemenizi ister. Google Search Console'da alan adı mülkü oluştururken de bu yöntem kullanılır. Doğrulama tamamlandıktan sonra kaydı silmeyin; bazı hizmetler doğrulamayı belirli aralıklarla yeniden kontrol eder.
DNS yayılımı ve TTL nedir?
DNS yayılımı, yaptığınız bir değişikliğin dünyadaki çözümleyici sunuculara yansıması için geçen süredir. Aslında değişiklik yetkili nameserver'da anında geçerli olur; gecikmenin nedeni, çözümleyicilerin eski cevabı TTL süresi dolana kadar önbellekte tutmasıdır.
TTL (Time to Live), bir kaydın önbellekte kaç saniye tutulabileceğini belirtir. Örneğin 3600 değerindeki bir kayıt, bir saate kadar eski hâliyle görülebilir. Nameserver değişikliklerinde ise uzantı sunucularındaki kayıtların da güncellenmesi gerektiğinden süreç daha uzun sürebilir; sıklıkla 24 ile 48 saate kadar beklenmesi tavsiye edilir. Planlı bir taşıma öncesinde ilgili kayıtların TTL değerini birkaç saat önceden düşürmek geçişi hızlandırır.
Değişikliğin yayılıp yayılmadığını, farklı konumlardan sorgu yapan çevrim içi DNS kontrol araçlarıyla veya komut satırındaki nslookup ve dig komutlarıyla kontrol edebilirsiniz.
Kendi bilgisayarınızda eski sonucu görmeye devam ediyorsanız sorun çoğu zaman yerel önbellektir. İşletim sisteminin veya tarayıcının DNS önbelleğini temizlemek ya da farklı bir ağdan, örneğin mobil veriden kontrol etmek, değişikliğin gerçekten uygulanıp uygulanmadığını anlamanıza yardımcı olur.
Nameserver değiştirme adımları
Nameserver değiştirmek, DNS yönetimini bir sağlayıcıdan diğerine devretmek demektir. Örneğin alan adınızı bir firmadan aldınız ama sitenizi başka bir hosting firmasında barındırıyorsanız bu işlemi yaparsınız:
- Yeni hosting veya DNS sağlayıcısından size verilen nameserver adreslerini not edin.
- Değişiklikten önce mevcut DNS bölgesindeki tüm kayıtların, özellikle MX ve TXT kayıtlarının bir kopyasını alın.
- Bu kayıtları yeni sağlayıcının DNS paneline eksiksiz ekleyin.
- Kayıt firmasının panelinde alan adınızın nameserver alanını yeni adreslerle güncelleyin.
- Yayılım süresince sitenin ve e-postanın çalıştığını farklı ağlardan kontrol edin.
Nameserver değiştirmek yerine yalnızca A kaydını güncellemek de bir seçenektir. Bu yöntemde DNS yönetimi kayıt firmasında kalır ve sadece sitenin sunucusu değişir; e-posta gibi diğer hizmetler etkilenmez. Hangi yolun uygun olduğu, DNS'i nerede yönetmek istediğinize bağlıdır. Ek güvenlik isteyenler için DNSSEC, DNS cevaplarının yolda değiştirilmediğini dijital imzalarla doğrular; kullanabilmek için hem kayıt firmasının hem de DNS sağlayıcısının bu özelliği desteklemesi gerekir.
Kayıtları taşımadan nameserver değiştirmek, en sık karşılaşılan e-posta kesintisi nedenidir. Site taşıma sürecinin tamamı için kesintisiz hosting taşıma rehberine, barındırma seçenekleri için hosting nedir ve VPS nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
Domain yönlendirme nasıl yapılır?
Domain yönlendirme, bir alan adına gelen ziyaretçiyi başka bir adrese göndermektir. Burada iki farklı katman karıştırılmamalıdır. DNS kayıtları (A veya CNAME) bir adın hangi sunucuya gideceğini belirler; adres çubuğundaki URL'nin değişmesini sağlayan asıl yönlendirme ise sunucu tarafında, HTTP seviyesinde yapılır.
- 301 yönlendirme: kalıcı taşımalar için kullanılır; arama motorlarına eski adresin yerini yenisinin aldığını bildirir.
- 302 yönlendirme: geçici durumlar için kullanılır ve kalıcı taşımada tercih edilmemelidir.
- www ve www olmayan sürüm: sitenin tek bir sürümünde açılması ve diğerinin ona 301 ile yönlenmesi gerekir.
- Çerçeveli yönlendirme: bazı panellerde sunulan, içeriği başka adresten çerçeve içinde gösteren yöntemdir; SEO açısından önerilmez.
Yönlendirmelerin SEO etkisini ve doğru kurulumunu teknik SEO rehberi sayfamızda ayrıntılı anlattık. Yönlendirme sonrasında sitenin HTTPS ile sorunsuz açılması için SSL sertifikası kurulumunu da kontrol edin.
SPF, DKIM ve DMARC'a kısa giriş
Alan adınızla gönderilen e-postaların spam klasörüne düşmemesi ve başkalarının adınıza sahte e-posta gönderememesi için üç TXT tabanlı kayıt kullanılır:
- SPF kaydı: alan adınız adına hangi sunucuların e-posta gönderebileceğini listeler; v=spf1 ile başlayan bir TXT kaydıdır. Bir alan adında yalnızca tek bir SPF kaydı bulunmalıdır.
- DKIM: gönderilen e-postalara dijital imza ekler; alıcı sunucu bu imzayı DNS'te yayımlanan açık anahtarla doğrular. Anahtar, e-posta hizmetinizin verdiği değerle eklenir.
- DMARC: SPF ve DKIM kontrolünden geçemeyen e-postalara ne yapılacağını belirtir ve raporlama imkânı sunar.
Bu kayıtların değerleri kullandığınız e-posta hizmetine göre değişir; hizmet sağlayıcınızın verdiği değerleri birebir kullanın. DNS ve sunucu yapılandırmasıyla ilgili sorularınızı Webmaster Forum'un Sunucu/Hosting Bilgi Alışverişi bölümünde sorabilir, alan adı tarafındaki konular için Domain Genel bölümüne göz atabilirsiniz. Yeni bir alan adı kaydediyorsanız domain nasıl alınır rehberimiz kayıt sonrası adımları da kapsar.
Forumdaki ilgili bölümler
- Sunucu/Hosting Bilgi AlışverişiDNS ve sunucu yapılandırma soruları.
- Domain GenelAlan adı ve nameserver konuları.
- Site Güvenliği ve SaldırılarE-posta güvenliği ve saldırılara karşı önlemler.
- Linux SunucularKendi DNS sunucunuzu yönetme.
Sık sorulan sorular
DNS nedir?
DNS, alan adlarını sunucuların IP adreslerine çeviren sistemdir. Tarayıcıya yazılan adresin hangi sunucuya gideceğini ve e-postaların nereye teslim edileceğini belirler.
DNS değişikliği ne kadar sürede yayılır?
Kayıt değişiklikleri genellikle TTL süresi kadar, yani dakikalar ile birkaç saat içinde yansır. Nameserver değişikliklerinde ise 24 ile 48 saate kadar beklemek gerekebilir.
A kaydı ile CNAME arasındaki fark nedir?
A kaydı bir adı doğrudan IPv4 adresine bağlar; CNAME ise bir adı başka bir alan adına takma ad olarak yönlendirir. Standart DNS'te kök alan adına CNAME yazılmaz.
Nameserver nasıl değiştirilir?
Yeni sağlayıcının nameserver adreslerini alıp mevcut DNS kayıtlarını oraya taşıdıktan sonra kayıt firmasının panelinden nameserver alanını güncellersiniz.
SPF kaydı nedir?
SPF, alan adınız adına hangi sunucuların e-posta gönderebileceğini belirten bir TXT kaydıdır. Sahte e-postaları azaltır ve e-postaların spam klasörüne düşme ihtimalini düşürür.